Czyste powietrze – pomoc prawna dla beneficjentów

Dostałeś pismo z funduszu ochrony środowiska z wezwaniem do zwrotu dotacji? Fundusz wypowiedział umowę albo wstrzymał wypłatę? Wykonawca wziął zaliczkę i nie dokończył prac? Kancelaria Radcy Prawnego Emilia Więsław pomaga beneficjentom programu Czyste Powietrze i ich spadkobiercom w sporach z funduszem i z wykonawcami.

Warunki umów dotacji mówią wprost: „Wyboru wykonawcy dokonuje Beneficjent na własne ryzyko”. Funduszu i wykonawcy nie łączy żadna umowa, więc fundusz rozlicza się z Tobą, nie z firmą, nawet jeśli zaliczkę otrzymała firma.

W czym pomagamy?

Najczęstsze pułapki w umowie dotacji

Warunki różnią się w zależności od wersji programu, dlatego zawsze sprawdzamy Twoją umowę. W umowach dotacji z prefinansowaniem często pojawiają się takie zapisy:

• 120 dni od wypłaty zaliczki na złożenie wniosku o płatność, a także termin 90 dni od końca terminu realizacji przedsięwzięcia. Spóźnienie może skończyć się wypowiedzeniem umowy.
• Odsetki jak dla zaległości podatkowych, liczone od dnia przekazania pieniędzy (także wykonawcy) do dnia zwrotu. Przy dłuższym sporze kwota szybko rośnie.
• Kompleksowa termomodernizacja: jeśli nie zostanie osiągnięty wskaźnik z audytu energetycznego, dotacja może stać się nienależna w całości.
• Wypowiedzenie ze skutkiem natychmiastowym z wielu powodów, m.in. za nieprawdziwe oświadczenie we wniosku.
• Pismo nieodebrane mimo awiza uznaje się za doręczone. Termin mógł już minąć, choć „nic nie przyszło”.
• Wniosek złożony przez pełnomocnika wskazanego przez firmę. Oświadczenia w nim zawarte obciążają beneficjenta.

Umowa z wykonawcą: co sprawdzamy

• kto otrzymał zaliczkę i na jakiej podstawie,
• postanowienia, które przerzucają na Ciebie zwrot dotacji, gdy umowa upadnie, oraz inne zapisy, które mogą być niedozwolone w umowie z konsumentem,
• kary umowne: często wysokie dla klienta i symboliczne dla firmy,
• prawo odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem firmy: 14 dni, a w niektórych sytuacjach, np. przy nieumówionej wizycie, 30 dni. Przy wadliwym pouczeniu termin może się wydłużyć,
• czy terminy wykonania prac pasują do terminów rozliczenia z funduszem,
• gwarancję i rękojmię oraz ich wyłączenia,
• kredyt na wkład własny: przy kredycie powiązanym z umową konsument może mieć dodatkowe uprawnienia wobec banku.

Dochodzenie pieniędzy od wykonawcy to w praktyce windykacja i egzekucja. Zobacz: windykacja należności.

Nowa ustawa o pomocy poszkodowanym w programie Czyste Powietrze

Jak pracujemy?

1. Wyślij dokumenty na biuro@kancelariaew.pl. Wystarczą zdjęcia lub skany tego, co masz.
2. Kontaktujemy się z Tobą i zapraszamy na spotkanie: w kancelarii w Białymstoku albo online.
3. Analiza i plan. Sprawdzamy umowę dotacji, umowę z wykonawcą i pisma z funduszu. Mówimy wprost, co da się zrobić i ile to kosztuje.
4. Działanie. Pisma do funduszu, wnioski, zawiadomienie o przestępstwie, negocjacje.
5. Sąd, jeśli trzeba. Umowa dotacji jest umową cywilnoprawną, więc spory rozstrzygają sądy powszechne, zwykle właściwe dla siedziby funduszu. Przy umowach z funduszem w Białymstoku to sądy w Białymstoku.

Jakie dokumenty przygotować?

• wniosek o dofinansowanie wraz z warunkami umowy dotacji,
• umowę z wykonawcą i ewentualne aneksy,
• pisma z funduszu, także koperty i awiza,
• faktury, protokoły odbioru, zdjęcia wykonanych (lub niewykonanych) prac,
• pełnomocnictwo udzielone firmie lub jej przedstawicielowi,
• potwierdzenia zapłaty wkładu własnego, umowę kredytu, jeśli była,
• korespondencję z wykonawcą: SMS-y, e-maile, wiadomości z komunikatorów.

Nie masz wszystkiego? Wyślij to, co masz. Resztę ustalimy na spotkaniu.

Ile kosztuje pomoc prawna?

Wynagrodzenie ustalamy indywidualnie, po zapoznaniu się z dokumentami, i przedstawiamy je przed rozpoczęciem pracy. Zależy od etapu sprawy i zakresu działań, np. jedno pismo do funduszu, wniosek na podstawie nowej ustawy czy sprawa sądowa.

Najczęstsze pytania

Kliknij pytanie, aby zobaczyć odpowiedź.

Czy muszę oddać dotację, jeśli wykonawca wziął zaliczkę i zniknął?

Co do zasady fundusz żąda zwrotu od beneficjenta, bo to on jest stroną umowy dotacji. Nowa ustawa pozwala jednak zawiesić spłatę po wszczęciu postępowania karnego, a po prawomocnym skazaniu sprawcy zwalnia ze spłaty w zakresie, w jakim pieniędzy nie udało się odzyskać. Równolegle można dochodzić zwrotu od wykonawcy.

Fundusz wypowiedział umowę. Czy mogę się bronić?

Tak. Sprawdzamy, czy wypowiedzenie miało podstawę w umowie, czy zostało skutecznie doręczone i czy kwota z odsetkami jest prawidłowo wyliczona. Czasem możliwe jest porozumienie z funduszem, a spór o zwrot pieniędzy rozstrzyga sąd.

Nie odebrałem pisma z funduszu. Co teraz?

Umowy dotacji zwykle przewidują, że pismo nieodebrane mimo awiza uważa się za doręczone. Termin mógł więc już zacząć biec. Poproś fundusz o kopię pisma i od razu skontaktuj się z kancelarią.

Pełnomocnik firmy złożył za mnie wniosek. Czy odpowiadam za jego treść?

Wniosek złożony przez pełnomocnika wywołuje skutki dla Ciebie, także w zakresie oświadczeń. Jeśli pełnomocnik działał na Twoją szkodę, ma to znaczenie w postępowaniu karnym, a nowa ustawa obejmuje także przestępstwa osób działających w imieniu beneficjenta.

Czy można pozwać fundusz o wypłatę dotacji?

Tak. Umowa dotacji jest umową cywilnoprawną, a spór rozpatruje sąd powszechny. Zapadają już wyroki korzystne dla beneficjentów: w maju 2026 r. Sąd Rejonowy w Olsztynie nieprawomocnym wyrokiem nakazał funduszowi wypłatę wstrzymanej dotacji. Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej oceny.

Jakie odsetki nalicza fundusz?

W umowach dotacji z prefinansowaniem zwykle odsetki w wysokości jak dla zaległości podatkowych, liczone od dnia przekazania środków do dnia zwrotu. Na podstawie nowej ustawy biegną one także w czasie zawieszenia spłaty.

Czy mogę zmienić wykonawcę w trakcie?

Warunki umów dotacji zwykle dopuszczają zmianę w zakresie umów z wykonawcami, gdy realizacja z dotychczasową firmą okazała się niemożliwa. Wymaga to aneksu i uzasadnienia. Warto działać, zanim miną terminy z umowy.

Kogo obejmuje nowa ustawa i od kiedy?

Osoby fizyczne, które złożyły wniosek o dofinansowanie od 15 lipca 2022 r. do 28 listopada 2024 r. (a w części przypadków wcześniej), oraz ich spadkobierców. Ustawa wejdzie w życie 14 dni od ogłoszenia i będzie stosowana także do spraw już trwających.

Czy po zgłoszeniu sprawy na policję spłata się zatrzyma?

Nie automatycznie. Po samym zawiadomieniu fundusz może tymczasowo wstrzymać dochodzenie należności. Zawieszenie spłaty przysługuje dopiero po wszczęciu postępowania karnego, na wniosek z dokumentem to potwierdzającym.

Czy pomagacie osobom spoza Podlasia?

Tak. Dokumenty można przesłać e-mailem, a spotkanie odbyć online.

Autor: radca prawny Emilia Więsław. Podstawa prawna: art. 411 ustawy – Prawo ochrony środowiska, Kodeks cywilny, ustawa o prawach konsumenta, ustawa z 8 października 2026 r. o pomocy beneficjentom – osobom fizycznym poszkodowanym w związku z realizacją Programu Priorytetowego „Czyste Powietrze” (tekst uchwalony przez Sejm). Stan prawny: listopad 2026 r.